EcoDesigner levert bijdrage aan duurzaamheid
Topscores zonder extra kosten 

Door Job van Haaften

Het architectenbureau RAU bestaat zo’n zeventien jaar en heeft een lang verleden met digitaal tekenen. Nu ruim vier jaar werken ze met ArchiCAD en sinds kort ook met EcoDesigner, Ronald de Graan, architect en manager IT vertel daar over.

Green Office 2015 is een groene overkapping van het spoor bij station Amersfoort. Daardoor worden twee stadsdelen, die nu door het spoor worden gescheiden, met elkaar verbonden.

Het in Amsterdam gevestigde architectenbureau RAU is opgericht door Thomas Rau en telt circa 35 medewerkers. Ronald de Graan  vertelt: “Ik ben hier nu ruim vier jaar, op dat moment werd de keuze 3D en BIM gemaakt. Voor de software viel de keus op ArchiCAD, waar ik zelf nu vijftien jaar mee werk. De ervaring en bekendheid met ArchiCAD was ook de reden dat ik bij RAU kwam. ArchiCAD werd gekozen onder meer vanwege de gebruiksvriendelijke interface, ook de ondersteuning en service van Kubus speelden een rol. Omdat Kubus de enige leverancier is in Nederland, zijn ze ook overal van op de hoogte.  Vanaf 2005 hebben wij ArchiCAD gefaseerd ingevoerd, nu ontwerpen we alles in ArchiCAD, van de eerste schets tot de oplevering. Inmiddels zijn ook de eerste grote projecten, die er in zijn getekend, daadwerkelijk opgeleverd. Er zijn nauwe contacten met Kubus en de makers van ArchiCAD bij Graphisoft, onderdeel van Nemetschek. We spelen onze wensen door naar Kubus voor Nederlandse content en algemene wensen naar Graphisoft. Graphi­soft luistert heel goed naar haar klanten en wij maken ook graag gebruik van testversies.  Dat hebben we ook met EcoDesigner gedaan. We hadden al vroeg een testversie, zodat we er al enkele maanden voordat het uitkwam mee konden experimenteren. Nu zijn we het al enkele maanden aan het toepassen op lopende projecten. Het is een tool die met name helpt in het ontwerptraject;  wat je voorheen op het gevoel deed, kun je nu staven met cijfers. Bijvoorbeeld een gebouw een paar graden draaien vanwege de consequenties voor het energieverbruik.  Je kunt met EcoDesigner diverse alternatieven invoeren om te testen hoe je efficiënt energie kunt besparen of juist kunt opwekken. Je kunt berekenen hoeveel zonnecellen je op het dak kunt plaatsen en hoe die het best geplaatst kunnen worden. Met een luifel bijvoorbeeld kun je een passieve zonwering creëren en kun je berekenen wat de energie-effecten zijn, dan hoef je misschien geen driedubbel glas te nemen maar kun je volstaan met goedkoper dubbelglas. Dat soort dingen kun je van tevoren toetsen. Duurzaam bouwen is natuurlijk wel afhankelijk van de eisen en wensen van de opdrachtgever.”  

Ronald de Graan: “We hadden al vroeg een testversie van Ecodesigner, zodat we er al enkele maanden voordat het uitkwam mee konden experimenteren.”

In het ontwerp van een overkapping voor de A9 door het msterdamse Bos, zijn zeven ‘tulpen’ aangebracht, die het voor de passagiers die op Schiphol landen zichtbaar maakt dat ze in het goede vliegtuig zitten.

Eén planeet
De Graan vervolgt: “BIM is heel actueel, maar ik heb er altijd mijn vraagtekens bij in hoeverre er werkelijk ‘geBIMd’ wordt. Heel belangrijk is daarbij de samenwerking met pakketten van externe partijen. Met ArchiCAD 12 (binnenkort v13) gaat dit goed, maar niet elke partij is al zover. Wij eisen zoveel mogelijk dat partijen met 3D werken, zodat die samenwerking goed kan verlopen. Relatief hebben we veel kennis in huis over installaties en duurzaam bouwen, we waren het eerste bureau dat betonkernactivering toepaste. EcoDesigner geeft voor die duurzaamheid weer een belangrijke bijdrage, omdat daarmee op eenvoudige wijze in een heel vroeg stadium alternatieven door te rekenen zijn. Dat komt de kwaliteit van het gebouw zeer ten goede. De tool is niet bedoeld om te concurreren met de installatiebranche, maar is heel sterk gericht op de keuzes bij het ontwerp die invloed hebben op energieverbruik.
Wij nemen geen genoegen met de EPC-waarde maar proberen altijd meer te doen. Het WNF-hoofdkantoor is daar een goed voorbeeld van, de norm in 2005 was 1,5, wij realiseerden 0,68. Het motto van RAU is ‘oneplanetarchitecture’ ofwel een verantwoorde en bewuste omgang met de natuur en de aarde. Hierbij is ons uitgangspunt energie- en CO2-neutrale gebouwen. Er zijn verschillende duurzaamheidslabels zoals Breeam (Building Research Establishment Environmental Assess­ment Method), Leed (Leadership in Ener­gy and Environmental Design buil­ding assessment system), Green­calc en EPC. Daarin kun je zonder extra kosten topscores halen, ver boven de norm, als je maar inventief bent. Toch is het bereiken van een hoge score geen doel op zich. De labels waarderen verschillende aspecten soms op verschillende manieren. Soms haalt de in de praktijk beste oplossing niet de hoogste score.” 

Groene overkapping
“Een goed voorbeeld voor integrale samenwerking en daarmee van BIM is het project Green Office 2015. Op initiatief van Imtech zijn we met circa twintig andere partijen het project gestart, voorlopig alleen nog als een studie, die we eind vorig jaar aan het ministerie VROM hebben aangeboden. Green Office 2015 is een groene overkapping van het spoor bij station Amersfoort. Daardoor worden twee stadsdelen, die nu door het spoor worden gescheiden, met elkaar verbonden. De overkapping is een soort brug met daarin meerdere lagen met flexibel te gebruiken ruimtes voor kantoren, wonen, cultuur, recreatie en parkeren. Zo’n 50.000 vierkante meter daarvan is bestemd voor de Rijksgebouwendienst. Onder deze brug blijven het spoor en verbindingswegen gewoon bestaan. Het Green Office 2015-project was aanleiding voor een dergelijke studie bij station Driebergen, dat is gepresenteerd bij de Dag van de Duurzaamheid (09-09-‘09). Mooi voorbeeld daarbij is een energieopwekkende draaideur, ontwikkeld op ons verzoek door Boon Edam. De draaideur laat bij elke omwenteling zien hoeveel energie er met zo’n handeling is opgewekt, vaak genoeg energie om een kopje koffie te zetten. Het idee slaat erg aan, want er is nu veel vraag naar die deur. Het gemeentehuis in Coevorden is een project waarmee wij de meerwaarde van ArchiCAD goed kunnen tonen. Op basis van het 3D-model kan in ArchiCAD heel eenvoudig een zonnestudie worden gemaakt. Met een animatie daarvan kunnen wij laten zien hoe op diverse dagen in het jaar de schaduw valt op de omgeving. Dat was vooral belangrijk in de communicatie met de omwonenden, die daarvoor bang waren voor de schaduwen in hun tuinen. In de presentatie werd die angst weggenomen en gingen ze bijna allemaal akkoord met het plan. Die animatie is in slechts een paar uur gemaakt. Nu met EcoDesigner kun je die informatie van zonneschijn en schaduwen als input gebruiken bij het doorrekenen van alternatieven. Bij het Christiaan Huygens College (zie ook CAD Courant in CAD-Magazine nr. 4) wordt een warmtedak gerealiseerd, PV-cellen (zonnecellen) geven een optimaal rendement in combinatie met het geleiden van de overtollige warmte van het gebouw naar het dak. Hiervoor zijn slechts een paar buisjes nodig die maken dat de zonnecellen productiever zijn.” 

Tulpen
De Graan: “Ook hebben we een studie gemaakt voor de initiatiefgroep ‘Tak­ken Zonder Herrie’ die zich inzet voor het Amsterdamse Bos. Rijks­waterstaat wil de A9, die dwars door het bos loopt en nu tweemaal driebaans is, verbreden naar tweemaal vier- of vijfbaans. De opzet is om een ecologische overkapping te maken die niet alleen het geluid reduceert maar ook ruimte biedt voor extra functies zoals hotels en recreatie. De mogelijkheid om dat financieel haalbaar te realiseren hebben we onderzocht. In het ontwerp zijn zeven ‘tulpen’ aangebracht op de overkapping, die het voor de passagiers die op Schiphol landen zichtbaar maakt dat ze in het goede vliegtuig zitten.” 
“Er zijn net weer een paar collega’s op cursus geweest bij Kubus voor het gebruik van EcoDesigner. Inmiddels zijn er vier mensen in opgeleid, de bedoeling is dat zij hun kennis uitwisselen, vertelt De Graan. “We hebben iedere zes weken een ArchiCAD-avond waar we onze kennis uitwisselen om de kwaliteit te kunnen waarborgen. Nu kiezen we nog de projecten uit waar EcoDesigner de meeste waarde heeft om het te testen, en we maken druk gebruik van de ondersteuning door Kubus. Nu zijn we met een project bezig van een kantoor in Zeist om daarmee de software te testen. We zijn ook al wat zaken tegengekomen waarbij we aannames moeten maken, waar de software dus nog verbeterd kan worden. Dat hebben we ook al doorgespeeld naar Kubus.”

In het verleden heeft RAU veel gemeentehuizen, bankgebouwen en scholen ontworpen; bij het grote publiek is waarschijnlijk de ingrijpende verbouwing van een oud laboratoriumgebouw tot hoofdkantoor van het Wereld Natuur Fonds in Zeist het bekendst. Daar is aan gewerkt vanuit het idee ‘Wat je kunt behouden, hergebruiken’. Met het ontwerp zijn diverse nationale en internationale prijzen gewonnen, waaronder de World Brick Award 2007. Enkele andere projecten van naam zijn het inter­nationale hoofdkantoor van de Triodos bank in Zeist en het gemeentehuis in Middelburg.

www.rau.eu