Auteursrechten bouwtekeningen vaak niet geregeld
Stichting Project Digitale Bouwtekeningen

Door de redactie

De gemeenten Nijmegen en Coevorden hebben de bouwkundige tekeningen uit hun archief al volledig digitaal beschikbaar gesteld op internet en meerdere gemeenten volgen. De makers van deze tekeningen, de architecten, zijn echter niet gevraagd om toestemming. De doelstelling van de stichting Project Digitale Bouwtekeningen is om architecten auteursrechtelijk te beschermen en de royalty’s voor hen veilig te stellen.

Gemeenten, vooral de grotere, zijn actief om hun bouwtekeningenarchief te digitaliseren en aan te bieden via hun gemeentelijke webpagina. Nij­me­­gen is de eerste gemeente die hierin grotendeels geslaagd is. De gemeente Alkmaar en de binnenstad van Am­ster­dam zul­len op korte termijn volgen. Het Gemeentearchief Rotter­dam en de archiefinstellingen van Ant­werpen, Amersfoort (Eem­land), Heusden, Altena en Mechelen hebben de handen ineen geslagen voor de ontwikkeling van een informatiesysteem voor de beschikbaarstelling van hun bouwtekeningen op een gemeenschappelijke website.
Het aanbieden van deze bouwtekeningen op het internet gebeurt op het moment van schrijven op kleine schaal. De grootste aanbieder, gemeente Nijmegen, biedt in feite producten aan waarbij de eigendom of auteursrecht bij een derde ligt. De gemeenten ondervangen het vraagstuk omtrent de auteursrechten van de werken door middel van een disclaimer met de volgende tekst: “Verder gebruik, waaronder begrepen verspreiding, van de geraadpleegde documenten en de daarin vervatte gegevens is onderworpen aan beperkingen en aansprakelijkheid op grond van het auteursrecht. De digitale documenten hebben de status ‘digitale werkkopie’ en aan de inhoud ervan kunt u geen rechten ontlenen.”
Het auteursrecht blijft echter eigendom van de architect die het ontwerp heeft vervaardigd en is van kracht tot zeventig jaar na het overlijden van de maker. Er bestaat geen formele eis, zoals registratie, depot, aanvraag of zelfs het plaatsen van een copyright-teken nodig om aanspraak te kunnen maken op de bescherming. In het bijzonder geldt dat een werk niet af hoeft te zijn voor het beschermd is: elke kladversie, zoals een snelle schets, is beschermd zolang de creatieve hand van de maker erin te herkennen is.

Veiligheidskleppen
De Stichting Project Digitale Bouwtekeningen wil het werk van architecten en bouwkundigen beschermen door een archief aan te leggen van het door hen gemaakte werk. Hierbij worden bouwtekeningen beschikbaar gesteld op de website van de stichting en kunnen aanvragers een PDF of DWG afnemen. Hierbij worden enkele veiligheidskleppen ingebouwd zodat het bestaande werk niet ongecontroleerd kan worden gebruikt door derden. Zo kan een bepaling worden opgenomen dat de wijzigingen aangebracht op de nieuwe tekeningen door de oorspronkelijke auteur worden gekeurd. De auteursrechten van het bestaande, gerealiseerde werk liggen immers ook bij de architect.
Elke aanbieder krijgt binnen de website van de Stichting Project Digitale Bouwtekeningen zijn eigen code. Hiermee is per onderdeel de publicatie te regelen. De website biedt hiermee een vorm van bewijs van datum van creatie. Het aanbieden onder licentie geeft daarnaast ook de mogelijkheid van verschillende niveaus. Het ene architectenbureau kiest misschien voor volledige vrijheid van beschikbaar stellen. Een ander bureau geeft wellicht na een uitgebreide screening van de aanvrager toestemming tot het gebruik van hun werk. Ook de hoogte van de kostprijs per document is individueel te bepalen.
De prijs zal volgens de vrije marktwerking afhangen van de verhouding tussen vraag en aanbod. Het product boort een nieuwe markt aan, waardoor nog niet bekend is wat klanten willen betalen. Bij het verwerken van de be-talingen vraagt de Stichting Project Digitale Bouw­teke­nin­gen een deel van de opbrengst om de kosten te dekken en de website te onderhouden.


Aanbieders
De potentiële aanbieders van de database zijn voornamelijk architectenbureaus, ingenieurs­bureaus, aannemers en leveranciers van bouwproducten. Daarnaast zijn particulieren en makelaars een grote tweede doelgroep voor het afnemen van tekeningen van de website. Via de website worden de bestanden van de aanbieders direct aan de afnemers verkocht. Het beheer van de bestanden ligt daarbij exclusief bij de aanbieder. Met de website wil de Stichting Project Digitale Bouwtekeningen in plaats van een serie gemeentelijke websites, één uniforme database creëren die niet alleen controle over de bestanden biedt aan de rechthebbenden, maar ook nog zorgt dat de auteursrechten worden afgedragen.

Toekomst
Na de initiële aanbieding van ‘droge’ bestanden kunnen metagegevens worden toegevoegd door de aanbieders. Dit biedt ongekende mogelijkheden. Er kunnen uitspraken gedaan worden over bijvoorbeeld de kosten per BVO per functie, het energiegebruik, de technische oplossingen en de detaillering.
Het is mogelijk de bestanden van gemeenten te integreren in de website en vervolgens de auteurs als nieuwe aanbieders aan te schrijven. In de toekomst kunnen oude tekeningen uit papieren archieven worden geüpload. Hiernaast is ook een tekenservice denkbaar die, indien gewenst, de gescande tekeningen vectoriseert naar een lijntekening (DWG). Eventueel kan een scanservice worden opgezet om de ‘slapende’ archieven van aanbieders te digitaliseren. Andere plannen zijn het opzetten van een printservice om klanten te voorzien van hardcopy’s en een CAD-service voor het omzetten van gescande tekeningen in bruikbare DWG-bestanden.

Aanmelding
Om de plannen door te kunnen zetten, is de Stichting Project Digitale Bouwtekeningen op zoek naar geïnteresseerden die zich vrijblijvend kunnen aanmelden voor het project. Bij vierhonderd aanmeldingen komt het project in aanmerking voor subsidie. Ondertussen zal de bèta-opzet van de website worden uitgewerkt. Meer informatie is op te vragen via projectdigitalebouwtekeningen@gmail.com.